Câu 3: Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập:

Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập là hạt nhân của phép biện chứng, nó chỉ ra nguồn gốc, động lực của sự phát triển.

a) KN: Mặt đối lập là những mặt có những đặc điển, những thuộc tính, những tính quy định có khuynh hướng biến đỏi trái ngược nhau. Sự tồn tại các mặt đối lập là khách quan và là phổ biến trong tất cả các sự vật.

b) Các mặt đối lập vừa thống nhất với nhau lại vừa đấu tranh với nhau:

Sự thống nhất của các mặt đối lập là không tách rời nhau giữa các mặt đối lập, sự tồn tại của mặt này phải dựa vào sự tồn tại của mặt kia. Do đó, giữa chúng bao giờ cũng có những nhân tố giống nhau, nhân tố “đồng chất” của các mặt đối lập. Do có sự đồng chất mà đến 1 lúc nào đó trong sự phát triển của mâu thuẫn thì các mặt đối lập có thể chuyển hoá lẫn nhau.

Các mặt đối lập còn luôn đấu tranh với nhau, đây chính là sự tác động qua lại theo xu hướng bài trừ và phủ định lẫn nhau. Các hình thức bài trừ, phủ định diễn ra hết sức phong phú, nó phụ thuộc vào tính chất, vào mối quan hệ qua lại giữa các mặt đối lập và tuỳ vào đk cụ thể diễn ra cuộc đấu tranh giữa chúng.

c) Đấu tranh giữa các mặt đối lập là nguồn gốc của sự pt:

Trong sự tác động qua lại của các mặt đối lập sẽ làm cho mâu thuẫn giữa chúng ngày càng phát triển. Lúc đầu mới xuất hiện, những mâu thuẫn chỉ là sự khác nhau căn bản, nhưng theo khuynh hướng trái ngược nhau. Sự khác biệt sẽ ngày càng phát triển và đi đến đối lập. Khi 2 mặt đối lập xung đột gay gắt đã đủ điều kiện chúgn sẽ chuyển hoá lẫn nhau, mâu thuẫn đc giải quyết. Nhờ đó mà thể thống nhất cũ đc thay thế bằng thể thống nhất mới, sự vật cũ mất đi và sự vật mới ra đời thay thế.

Do đó, có thể nói đấu tranh giữa các mặt đối lập là nguồn gốc của sự phát triển.

d) Ý nghĩa:

Vịêc tìm ra ý nghĩa pp luận có ý nghĩa hết sức to lớn trong nhận thức và hoạt động thực tiễn, đc thể hiện qua mấy ý nghĩa sau:

- Để nhận thức đúng bản chất sự vật và tìm ra phương hướng và giải pháp đúng cho hoạt động thực tiễn phải đi sâu vào nghiên cứu sự vật từ chỉ ra những khuynh hướng trái ngược nhau, những mặt đối lập và những mối liên hệ, tác động qua lại lẫn nhau giữa các mặt đối lập đó.

- Trong quá trình nghiên cứu những mâu thuẫn, khi phát hiện ra những mâu thuẫn phải tìm mọi cách giải quyết mâu thuẫn không đc bỏ qua.

- Mâu thuẫn khác nhau phải có pp giải quyết khác nhau. Phải tìm ra các hình thức giải quyết một cách linh hoạt, vừa phù hợp với từng loại mâu thuẫn, vừa phù hợp với điều kiện cụ thể.

Câu 4: Quy luật phủ định của phủ định:

a) KN:

Bất cứ sự vật, hiện tượng nào trong thế giới đều phải qua quá trình phát sinh, phát triển và diệt vong. Sự vật cũ mất đi đc thay bằng sự vật mới. Sự thay thế đó goik là phủ định.

- Phủ định: là sự thay thế sự vậy này bằng sự vật káhc trong qúa trình vận động và phát triển.

- Phủ định biện chứng: là phạm trù triết học dùng để chỉ sự phủ định tự thân, là quá trình dẫn đến sự ra đời sự vật mới, tiến bộ hơn sự vật cũ.

b) Đặc trưng cơ bản của phủ định biện chứng:

- Phủ định biện chứng mạng tc khách quan: vì nguyên nhân của sự phủ định nằm ngay trong bản thân sự vật. Đó chính là kết quả giải quyết những mâu thuẫn bên trong sự vật. Điều đó cũng có nghĩa, phủ định biện chứng không phụ thuộc vào ý muốn, ý chí của con người. Con người chỉ có thể tác đông làm cho quá trình phủ định ấy diễn ra nhanh hay chậm trên cơ sở nắm vững quy luật phát triển của sự vật.

- Phủ định biện chứng còn mang tính chất kế thừa: Vì phủ định biện chứng là kết quả của sự phát triển tự thân của sự vật, nên nó không thể là sự thủ tiêu, sụ phá huỷ hoàn toàn cái cũ. Cái mới chỉ có thể ra đời trên nền tảng của cái cũ, là sự phát triển tiếp tục của cái cũ trên cơ sở gạt bỏ những mặt tiêu cực, lõi thời, lạc hậu của cái cũ, bổ xung những mặt mới phù hợp với hiện thực.

c) Nội dung của quy luật phủ định:

Trong quá trình vận động của sự vật, những yếu tố mới xuất hiện sẽ thay thế những nhân tố cũ, trong đó những nhân tố tích cực của sự vật cũ đc giữ lại. Song sự vật mới này sẽ lại bị phủ định bởi sự vật mới khác. Sự vật mới khác ấy dường như là sự vật đã tồn tại, song không phải là sự trùng lặp hoàn toàn, mà nó đc bổ sung những nhân tố mới và chỉ bảo tồn những nhân tố tích cực thích hợp với sự phát triển tiếp tục của nó. Sau khi sự phủ định 2 lần của phủ định đc thực hiện thì sự vật mới hoàn thành một chu kỳ phát triển.

Kết quả của sự phủ định của phủ định là điểm kết thúc của một chu kỳ phát triển và cũng là điểm khởi đầu của chu kỳ phát triển tiếp theo. Do vậy, sự vật ko ngừng chuyển hoá, phát triển.

d) Ý nghĩa pp luận:

- Giúp chúng ta nhận thức đúng đắn về xu hướng phát triển của sự vật. Quá trình phátt riển của bất kì một sự vật nào cũgn không bao giờ đi theo một đường thẳng, nó gồm có nhiều chu kì khác nhau. Chu kì sao bao giờ cũng tiến bộ hơn chu kỳ trước. Do đó, chúng ta phải hiểu những đặc điểm đó để có cách tác động phù hợp với yêu cầu phát triển.

- Theo quy luật phủ định của phủ định, mọi sự vật luôn xh cái mới thay thế cái cũ, cái tiến bộ thay thế cái lạc hâu, cái mới ra đời trên cơ sở kế thừa tất cả những nhân tố tích cực của cái cũ. Do đó, trong hoạt đồng của mình, con người phải biết kế thừa tinh hoa của cái cũ, tránh thái độ phủ định sạch trơn.

- Trong giới tự nhiên cái mới xh một cách tự phát, còn trong xã hội cái mới ra đời gắn liền với hoạt động có ý thức của con người. Chính vì thế trong hoạt động của chính mình con người phải biết phát hiện cái mới và ủng hộ nó.

Câu 5: Thực tiễn và vai trò của thực tiễn đối với nhận thức:

a) KN: Khắc phục những yếu tố sai lầm, kế thừa và phát triển sáng tạo những yếu tố hợp lý trong những quan nuện về thực tiễn của các nhà triết học trước đó, Mác và Angghen đã đưa ra một quan niệm đúng đắn, khoa học về thực tiễn và vai trò của nó đối với nhận thức cũng như đối với sự tồn tại và phát triển của xh loại người.

KN: thực tiễn là toàn bộ những hoạt dộng vật chất có mục đích, mang tính lịch sử - xh của con người nhằm cải biến tự nhiên và xh.

b) Thực tiễn có 3 hình thức cơ bản:

- Hoạt động sx vật chất: là hình thức đoạt động cơ bản, đầu tiên của thực tiễn. Đây là hoạt động mà trong đó con người sử dụng những công cụ lao động tác động vào giới tự nhiên để tạo ra những của cải và các điều kiện thiết tyếu nhằm duy trì sự tồn tại và phát triển của mình và xh.

- Hoạt động chính trị xh: là hoạt động của các tổ chức cộng đồng người khác nhau trong xh nhằm cải biến những mối quan hện xh để thúc đẩu xh phát triển.

- Thực nghiệm khoa học: là một hình thức đặc biệt của thực tiễn. Đây là hoạt động đc tiến hành trong những đk do con người tạo ra gần giống, giống hoạt lặp lại những trạng thái của tự nhiên và xh nhằm xác định các quy luật biến đổi và phát triển của đối tượng nghiên cứu.

Chính sự tác động qua lại lẫn nhau của các hình thức hoạt động cơ bản đó làm cho thực tiễn vận động, phát triển không ngừng và ngày càng có vai trò quan trọng đối với nhận thức.

c) Vai trò của thực tiễn đối với nhận thức:

- Thực tiễn là điểm xuất phát trực tiếp của nhân thức. Do nhu cầu của con người luôn muốn giải thích và cải tạo thế giới, do đó con người buộc phải tác động trực tiếp vào các sự vật, hiện tượng bằng hoạt động thực tiễn của mình. Sự tác động đó làm cho các sự vật, hiện tượng bộc lộ những thuộc tính, những mối liên hệ khác nhau, đem lại những tài liệu cho con người có thể nhân thức, nắm bắt đc những bản chất, quy luật hoạt động và phát triển của thế giới.

- Thực tiễn còn là cơ sở, động lực, mục đích của nhận thức còn là vì nhờ có hoạt động thực tiễn mà các giác quan của con người ngỳa càng đc hoàn thiện, năng lực tư duy lôgic ko ngừng đc củng cố và phát triển, các phương tiện nhận thức ngày càng hiện đại, có tác dụng “nối dài” các giác quan của con người trong việc nhận thức thế giới.

- Thực tiễn còn đóng vai trò là tiêu chuẩn để kiểm tra nhận thức. Điều này có nghĩa là thực tiễn là thước đo giá trị của những tri thức đã đạt đc trong nhận thức. Đồng thời thực tiễn ko ngừng bổ sung, điều chỉnh, sửa chữa, phát triển và hoàn thiện nhận thức.

d) Ý nghĩa pp luận:

Từ vai trò của thực tiễn đối với nhận thức, đòi hỏi chúng ta phảu luôn quán triệt quan điểm thực tiễn. Điều đó có nghĩa là việc nghiên cứu, lý luận phải đc liên hệ với thực tiễn, học đi đôi với hành. Nếu xa rời thực tiễn sẽ dẫn đến sai lầm của bệnh chủ quan, duy ý chí, giáo điều, máy móc, quan liêu. Ngược lại, nếu tuyệt đối hoá vài trò của thực tiễn sẽ rơi vào chủ nghĩa thực dụng.

Câu 8: Phạm trù hình thái kt-xh:

a) KN:

Hình thái kt-xh là một phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử dùng để chỉ xh ở từng giai đoạn lịch sử nhất định, với một kiểu quan hệ sx đặc trưng cho xh đó, phù hợp với một trình độ nhất địnhcủa llsx, và với một kiến trúc thượng tầng tương ứng đc xây dựng trên những quan hệ sx ấy.

b) Ý nghĩa pp luận:

b1) Sự phát triển của các hình thái kt-xh là quá trình lịch sử, tự nhiên:

Có thể thấy rằng nguồn gốc sâu xa của sự vận động phát triển của xã hội là ở sự phát triển của llsx. Chính ll này đã quyết định, làm thay đổi quan hệ sx. Đến lượt mình, quan hệ sx thay đổi sẽ làm chi kiến trức thượng tầng thay đổi theo, và do đó mà hình thái kinh tế - xh cũ đc thay thế bằng hình thái kt-xh mới cao hơn, tiến bộ hơn. Quá trình đó diễn ra một các khách quan chứ ko phải theo ý muốn chủ quan.

Sự tác động của các quy luật khách quan làm cho các hình thái kinh tế - xh phát triển thay thế nhau từ thấp đến cao, đó là con đường phát triển chung của nhân loại. Song, con đường phát triển của mỗi dân tộc ko chỉ bị chi phối bởi các quy luật chung, mà còn bị tác động bởi các điều kiện tự nhiên, về chính trị, truyền thống, văn hoá, … Chình vì vậy, có những dân tộc lần lượt trải qua các hình thái kt-xh từ thấp đến cao, nhưng cũng có những dân tộc bỏ qua một hay một số hình thái kt-xh, việc bỏ qua đó cũng diễn ra theo một quá trình lịch sử tự nhiên chú ko phải theo ý muốn chủ quan.

b2) Giá trị khoa học của học thuyết hình thái kt-xh:

Học thuyết chỉ ra: sx vật chất là cơ sở của đời sống xh, phương thức sx quyết định các mặt của đời sống xh. Cho nên, không thể xuất phát từ ý thức, tư tưởng, từ ý chí chủ quan của con người để giải thích các hiện tượng trong đời sống xh mà phải xuất phát từ pt sx.

Theo học thuyết thì xh ko phải là sự kết hợp một cách ngẫu nhiên, máy móc giữa các cá nhân, mà là một cơ thể sống sinh động, các mặt thống nhát chặt chẽ với nhau, tác động qua lại lẫn nhau. Trong đó, quan hệ sx là quan hệ cơ bản, quyết định các quan hệ xh khác, là tiêu chuẩn khách quan để phân biệt các chế độ xh.

Học thuyết còn cho thấy: sự phát triển của các hình thái kt-xh là một quá tình lịch sử- tự nhiên, tức diễn ra theo các quy luật khách quan chứ không phải theo ý muốn chủ quan.

c) Vận dụng học thuyết hình thái kt-xh vào sự nghiệp xd chủ nghĩa xh ở nước ta:

Dựa trên nền tảng là học thuyết hình thái kt-xh Đảng và Nhà nước ta đã chủ trương thực hiện nhất quán chính sách phát triển nền kt hàng hoá nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng xhcn với những đặc điểm cơ bản sau:

- Đ ta chủ trương phát triển nền kt thị trường định hướng xhcn có nhiều thành phần sở hữu, nhiều thành phần kt, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kt nhà nước cùng với kt tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc.

- Xd và phát triển nền kt thì trường định hướng xhcn vừa phù hợp với xu hướng phát triển chung của nhân loại, vừa phù hợp với yêu cầu phát triển của llsx ở nước ta, với yêu cầu của quá trình xd nền kt độc lập, tụ chủ kết hợp với chủ động hội nhập kt quốc tế.

- Trong thời đại ngày nay, công nghiệp hoá phải gắn liền với hiện đại hoá. Công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta nhằm xd cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xh. Đó là nhiệm vụ trọng tâm trong suốt thời kỳ quá độ tiến lên cnxh.

- Phải không ngừng đổi mới hệ thống chính trị, nâng cao vai trò lãnh đạo và sức chiến đấu của Đ, xd Nhà nước pháp quyền xhcn, nâng cao vai trò của các tổ chức quần chúng, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân trong sự nghiệp xd và bảo vệ Tổ quốc.

- Đồng thời với phát triển kt phải phát triển văn hoá, xd nền văn hoắ tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc nhằm không ngừng nâng cao đời sống tinh tần của nhân dân, phát triển giáo dục và đạo tạo nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, nhân tài. Đồng thời giải quyết các vấn đề phát sinh, nhằm thực hiện mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, xh công bằng, dân chủ, văn minh”.

Câu 9: Tồn tại xh và ý thức xh:

a) KN:

- Tồn tại xh là toàn bộ sinh hoạt vật chất và những điều kiện sinh hoạt vật chất của xh.

Các yếu tố chính tạo thành tồn tại xh là phương thức sx vật chất, đk tự nhiên, hoàn cảnh địa lý, dân số, … trong đó phương thức sx vật chất là yếu tố cơ bản nhất.

- Ý thức xh: là mặt tinh thần của đời sống xh, bao gồm toàn bộ những quan điểm, tư tưởng cùng những tình cảm, tâm trạng, … của những cộng đồng xh, nảy sinh từ tồn tại xh và phản ánh tồn tại xh trong những giai đoạn phát triển nhất định.

Theo đó, nội dung và lĩnh vực phản ánh đời sống xh, ý thức xh bao gồm các hình thái khác nhau: ý thức chính trị, ý thức pháp quyền, ý thức đạo đức, ý thức tôn giáo, …

b) Biện chứng tồn tại xh và ý thức xh:

b1) Vai trò quyết định của tồn tại xh đối với ý thức xh:

Theo chủ nghĩa duy vật lịch sử thì đời sống tinh thần của xh hình thành và phát triển trên cơ sở của đời sốgn vật chất, rằng ko thể tìm đc nguồn gốc của tư tưởng, tâm lý xh trong bản thân nó, nghĩa là không thể tìm trong đầu óc con người mà phải tìm trong hiện thực vật chất.

Chủ nghĩa duy vật lịch sử chỉ rõ rằng tồn tịa xh quyết định ý thức xh, ý thức xh là sự phản ánh của tồn tại xh, phụ thuộc vào tồn tại xh. Mỗi khi tồn tại xh, nhất là phương thức sx biến đổi thì những tư tưởng và lý luận xh, những quan điểm về chính trị, pháp quyền, triết học, đạo đức, văn hoá, … sớm muộn thì cũng sẽ biến đổi theo.

b2) Ý thức xh tác động trở lại tồn tại xh:

Cn duy vật lịch sử không những chống lại quan điểm duy tâm mà còn bác bỏ quan điểm duy vật tầm thường. Ăngghen có viết:” sự phát triển của chính trị, pháp luật, triết học, tôn giáo, văn hoá, … đều dựa trên cơ sở sự phát triển kinh tế, nhưng tất cả chúng có ảnh hưởng lẫn nhau và ảnh hưởng đến cơ sở kinh tế”

Mức độ ảnh hưởng của tư tưởng đối với sự phát triển xh phụ thuộc vào những điều kiện lịch sử cụ thể, vào tính chất của mối quan hệ kt mà trên đó tư tưởng nẩy sinh, vào vai trò lịch sử của giai cấp cầm quyền, và vào mức độ phản ánh đúng đắn của tư tưởng đối với các nhu cầu phát triển xh.

c) Nguyên nhân dẫn đến sự lạc hậu của ý thức xh đối với tồn tại xh:

- Sự biến đổi của tồn tịa xh do tác động mạnh mẽ, thường xuyên và trực tiếp của những hoạt động thực tiễn của con người, thường diễn ra với tốc độ nhanh mà ý thức xh có thể không phản ánh kịp và trở nên lạc hậu. Hơn nữa, ý thức xh là cái phản ánh tồn tại xh nên nói chung chỉ biến đổi sau khi có sự biến đổi của tồn tại xh.

- Do sức mạnh của thói quen, truyền thống, tập quán cũng như tính lạc hậu, bảo thủ của một số hình thái ý thức xh.

- Ý thức xh luôn gắn với lợi ích của những nhóm, những tập đoàn người, những giai cấo nhất định trong xh. Vì vậy, những tư tưởng cũ lạc hậu thường đc các ll xh phản tiến bộ lưu giữ và truyền bá nhằm chống lại các llxh tiến bộ.

d) ý thức xh có thể vượt trước tồn tại xh:

Khi khẳng định tính thường lạc hậu hơn của ý thức xh so với tồn tại xh, triết học Mác đồng thời thừa nhận rằng, trong những đk nhất định tư tưởng của con người, đặc biệt những tư tưởng khoa học tiến bộ có thể vượt trước sự phát triển của tồn tại xh, dự báo đc tương lại và có tác dụng tổ chức, chỉ đạo hoạt động thực tiễn của con người, hướng hoạt động đó vào việc giải quyết những nhiệm vụ mới do sự phát triển chính muồi của đời sống vật chất của xh đặt ra.

e) Ý thức xh có tính kế thừa trong sự pt của mình:

Lịch sử phát triển đời sống tinh thần của xh cho thấy rằng, những quan điểm lý luận cua mỗi thời đại thường xuất hiện trên cơ sở kế thừa những tài liệu lý luận của các thời đại trước. Do đó, ý thức có tính kế thừa trong sự phát triển, nên sẽ không thể giải thích đc một tư tưởng nào đó nếu chỉ dựa vào những quan hệ kinh tế hiện có, không chú ý đến các giai đoạn phát triển tư tưởng trước đó.

f) Ý nghĩa pp luận:

- Tồn tại xh và ý thức xh là 2 phương diện thống nhất biện chứng của đời sống xh. Vì vậy công cuộc cải tạo xh cũ, xd xh mới phải đc tiến hành đồng thời trên cả 2 mặt tồn tại xh và ý thức xh.

- Thay đổi tồn tại xh là điều kiện cơ bản nhất để thay đổi ý thức xh

- Những biến đổi trong tồn tại xh mới tất yếu dẫn đến những thay đổi to lớn trong đời sống tinh thần của xh, và ngược lại những tác động của đời sống tinh thần cũng có thể tạo ra những biến đổi mạnh mẽ, sâu sắc trong tồn tại xh.

Lời cảm ơn: gửi lời cảm ơn đến chị Puku đã cung cấp thông tin này và một bạn nào đó của chị Puku đã typing đề cương này cho anh em.

Tuy nhiên anh em chú ý rằng những thông tin kia chưa chính thức nhé

Ký tên: KAYTIA