Blog entry 16.11: Chỉ vài hôm nữa, Luật Thuế thu nhập cá nhân sẽ được đưa ra biểu quyyết tại kỳ họp thứ 2 này, quan điểm vẫn nhiều khác biệt những chủ yếu tập trung vào những vấn đề định lượng để giải quyết ai là đối tượng do sắc luật này điều chỉnh mà ít ai quan tâm đến định tính để thấy sắc thuế này có ý nghĩa như thế nào để đất nước ta hội nhập với đời sống hiện đại. Vì thế viết bài báo này trong mục "Nghĩ ngợi cuối tuần” của "Lao Đông cuối tuần”, tuần trước.

“Dân không sợ nộp thuế, chỉ sợ không công bằng”

Đó là câu bình luận của Đại biểu QH TPHCM, bác sĩ Trần Đông A, người mổ tách thành công cặp trẻ song sinh Việt- Đức từ hai thập kỷ trước, khi phát biểu về Luật Thuế thu nhập cá nhân. Cuộc thảo luận về dự án luật này đến nay đã tròn một năm. Tháng 11 năm ngoái, các đại biểu Quốc hội khoá XI đã bàn lần đầu, dư luận xã hội cũng rộng đường bàn theo.

Vậy mà đến lần thảo luận này, có thể một phần vì có một số đông các vị đại biểu mới “nhập cuộc” nên cuộc thảo luận có vẻ như trở lại những gì kỳ họp trước đã bàn. Vẫn là những ý kiến đề cập tới những vấn đề cụ thể như mức thu nhập bao nhiêu là đối tượng chịu thuế, cách tính chiết trừ gia cảnh thế nào, ứng phó với “trượt giá” ra sao, lãi tiết kiệm, chứng khoán, tiền gửi kiều hối… có tính thuế hay không; làm thế nào để kiểm soát được thu nhập khi nhiều giao dịch thanh toán vẫn nằm ngoài mọi sự kiểm soát; dự báo về những khó khăn từ phía bộ máy thu thuế và những cách ứng phó của người nộp thuế…? Lại có những y kiến cho rằng nước ta thu nhập còn thấp nên chưa thể áp loại thuế này vào thời điểm hiện nay…

Có cảm nhận đây là lần thảo luận để… sửa đổi lần thứ 6 “Pháp lệnh thuế thu nhập đối với nguời có thu nhập cao” đã được ban hành từ 16 năm nay (1991) và đã qua 5 lần sửa đổi. Dường như vẫn cảm thấy có một rào cản nào đó trong tâm thức dân ta. Ý niệm về thuế giống như một sự tuớc đoạt nhiều hơn là sự đóng góp, chỉ là một nghĩa vụ hơn là một quyền của công dân. Chẳng thế mà trong ngôn ngữ tiếng Việt có một động từ tạo thành cụm từ “đánh thuế”. Về ngữ nghĩa, “đánh” là một tác động trực diện từ bên ngoài và ngoài ý muốn của đối tượng “bị đánh”.

“Đánh thuế” đúng là một dấu ấn của lịch sử đã ăn sâu vào tiềm thức dân ta và lưu dấu trong ngôn ngữ thường dụng. Đó là dấu ấn của một trường kỳ lịch sử mà thuế là một hành vi cưỡng bức, chứa đựng sự bất công, nguồn gốc và biểu hiện của sự áp bức chính trị… gắn với chế độ phong kiến và đặc biệt là thời thuộc địa kéo dài cho đến giữa thế kỷ XX. Trong hệ thống thuế, các sắc thuế trực thu trong đó đặc biệt là “thuế thân” (thuế đinh) được coi là biểu trưng cho quyền lực của thế lực cai trị như vua đối với thần dân (thời phong kiến) hay thực dân đối với thuộc dân (thời thuộc địa). Ngoài hệ thống thuế còn vô số các loại phụ thu do bộ máy quan liêu từ trên xuống dưới bày đặt trở thành gánh nặng thống khổ cho người dân.

Vì thế mà việc chống sưu cao thuế nặng đã trở thành mục tiêu đấu tranh của người dân và là khẩu hiệu tập hợp của các lực lượng chính trị muốn lôi kéo nhân dân nhất là người nông dân theo mình. Cách đây 100 năm, năm 1908 chứng kiến một cao trào chống thuế cự sưu của nông dân các tỉnh miền Trung và trong lịch sử nó được coi là dấu hiệu của phong trào nông dân hướng tới các mục tiêu dân chủ…

Cũng chính vì vậy, khi Cách mạng mới thành công, một trong những sắc lệnh đầu tiên của nhà nước Dân chủ Cộng hoà là thủ tiêu thuế thân cũng như các sắc thuế trực thu khác. Trong thời kỳ đầu, nguồn tài chính đóng góp cho bộ máy nhà nước chủ yếu dựa vào sự ủng hộ tự nguyện của nhân dân, đặc biệt là các nhà công thương mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã biểu dương với Tuần lễ Vàng như một hành vi tiêu biểu nhất. Cuộc chiến tranh nhân dân đã huy động tinh thần yêu nước của mọi tầng lớp xã hội dồn sức cho tiến tuyến đánh giặc.

Nhưng cũng ngay từ rất sớm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhìn nhận thấy yêu cầu của một nhà nước độc lập và hiện đại sớm muộn phải có một nguồn thu bền vững là hệ thống chính sách thuế. Và với Hồ Chí Minh, bao giờ cũng bắt đầu bằng giáo dục con người. Cuộc vận động xây dựng “Đời Sống Mới” nhằm mục tiêu “giáo dục lại nhân dân”để cải tạo những “thần dân” chỉ biết tuân phục của chế độ cũ thành những “công dân” ý thức được nghĩa vụ và quyền lợi của mình đối với xã hội mới là một sự khởi động.

Nhưng chiến tranh bùng nổ khiến cho đến năm 1952, sắc thuế nông nghiệp mới được ban hành. Tuy không phải là thuế trực thu nhưng nó tác động đến đại bộ phận dân cư, những người nông dân đang là chủ lực của đội quân cách mạng tại mặt trận cũng như ở hậu phương.

Đọc lại lịch sử cuộc kháng chiến chống Pháp nói chung, của ngành tài chính nói riêng, chúng ta có thể thấy quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ coi chính sách thuế thuần túy là một giải pháp nhằm tăng nguồn thu ngân sách mà còn là trường học ý thức công dân. Đọc lại nhật ký của Bộ trưởng tài chính Lê Văn Hiến, trong đó ông kể lại những trăn trở của Bác Hồ trong quá trình dự thảo Luật thuế Nông nghiệp trước khi mang ra Quốc hội thông qua tại chiến khu Việt Bắc…

Với thuế nông nghiệp, hàng vạn tấn thóc thu được để nuôi quân đánh giặc, trả lương cho bộ máy kháng chiến mà những chính sách sát thực với hoàn cảnh và nguyện vọng của người dân đã có những tác động tích cực làm thay đổi ý thức của con người và đời sống nông thôn vùng tự do trong thời kỳ kháng chiến đang gian khổ…

Nhưng tiếp đó, những sai lầm trong Cải cách ruộng đât, tiếp đó là cả một thời kỳ dài trong lịch sử, không chỉ chiến tranh mà cả những quan điểm về một nền kinh tế tập trung và bao cấp của nhà nước cùng với sự thu hẹp và triệt tiêu kinh tế tư nhân đã làm thay đổi theo chiều hướng ngược lại… Nền kinh tế tập thể đã làm thay nghĩa vụ công dân và người dân trở lại với tâm thức của những “thần dân” tuân phục sự chỉ huy của một nhà nước đang lãnh đạo một cuộc chiến tranh kéo dài khốc liệt bằng những nguồn lực được viện trợ từ bên ngoài cùng sự hy sinh vô bờ bến của nhân dân. Thuế trở thành một cái gì xa lạ với đời sống của nhân dân, quá lắm nó chỉ là vấn đề liên quan đến cánh tiểu thương buôn thúng bán mẹt…

Nghĩ ngợi lan man để trở lại với Luật thuế thu nhập mà theo chương trình thì chỉ mươi ngày tới là Quốc hội thông qua. Một sắc thuế mà mọi người, kể cả những người có thu nhập thấp cùng tham gia, với một mức đóng hợp lý để người nghèo cũng được bình đẳng trong nghĩa vụ công dân và người thu nhập cao san sẻ lợi ích của mình cho toàn xã hội trong đó có cả những đối tượng là người nghèo hơn. Phải nhìn nhận rằng Luật thuế thu nhập chính là cơ hội để thể hiện được sự bình đẳng và công bằng xã hội. Cho đến lúc này, mới chỉ có tầng lớp những doanh nhân có được cơ hội để thể hiện phẩm chất công dân của mình qua hành vi nộp thuế. Tại sao Luật thuế thu nhập không phải là cơ hội của mọi người đã được gọi là công dân?

Blog entry 4.11

Báo “Thanh Niên”vẫn tiếp tục câu chuyện nhà vệ sinh học đường. Nhiều nơi đã thấy biến chuyển vội “chữa cháy”. Chắc sắp tới ông Bộ truởng sẽ có một lời nhận khuyết điểm. Vậy mà vẫn có một ông hiệu trưởng nói rằng gặp khó khăn thì phải lo cái mặt tiền trước sức đâu mà lo một lúc nhiều việc.

Cách đây mấy kỳ họp ở nhiệm kỳ trước mình đã từng phát biểu tại QH hiện tượng các quan chức tới làm việc ở đâu cũng thấy tiền hô hậu ủng, cờ quạt, biểu ngữ, có nơi lại còn điểm binh như “đón nguyên thủ quốc gia”. Tiếp đón toàn những nơi “mặt tiền” cả. Không nói đến chuyện tốn kém, nhưng như thế thì làm sao sâu sát được. Chắc chắn ông bộ trưởng hay quan chức ngành giáo dục đến thăn các trường học chẳng ai noi cái gương của Cụ Hồ là xem nơi ăn, chốn ở, chỗ vệ sinh của dân. Đó cũng là biểu hiện của thói tệ quan liêu và thói xấu “tốt đẹp phô ra xấu xa đậy lại” mà nhà văn Vương Trí Nhàn với một loạt bài viết trên “Thể thao-Văn hoá” rất đáng đọc. Vì thế mà viết tiếp câu chuyên “ỉa-đái” dưới đây.

Nghĩ tiếp chuyện tuần trước

Bài nghĩ ngợi tuần trước vừa đăng thì gặp ngay ông quan chức của Bộ Y tế mà bài báo đã nhắc đến, tại hành lang Quốc hội khi ông tháp tùng bộ trưởng của mình đến dự phiên bàn về luật “Phòng, chống các bệnh truyền nhiễm”. Ông tiến sĩ bảo vệ đề tài “Các loại nhà tiêu trong vùng nông thôn Việt Nam” được các thày đánh giá cao vì vấn đề “giải quyết đầu ra” cho đời sống sinh học của con người là vấn đề không chỉ của Việt Nam.

Trong bài “nghĩ ngợi cuối tuần” truớc gửi đến cho tòa soạn, có một đoạn tôi viết rằng ở “Pari hoa lệ” mới vài thế kỷ cách đây, ban đêm người dân đô thị giải quyết đầu ra vào bô rồi đến sáng hắt qua cửa sổ… khiến cho những chiếc ô của các qúy ông và qúy bà không chỉ có tác dụng che mưa nắng mà còn để đề phòng những chậu nước thải bất ngờ dội từ trên các ô cửa sổ xuống. Nhưng có lẽ các nhà biên tập của qúy báo cho đó là chuyện không thể có nên “kiểm duyệt” cắt mất. Nhưng mở lại tạp chí sử học nổi tiếng của Pháp là tờ “Historia” thấy họ không chỉ viết thế mà còn đưa ra những ảnh minh hoạ thuở đương thời vẽ cảnh trạng này với lời chú là xảy ra ở đầu thế kỷ XIX và lại có cả tranh vẽ cảnh các bà các cô trong những bộ cánh sang trọng đang vén xống áo làm ngay một bãi tè giữa đường phố trước con măt kinh ngạc của một người Anh, rất giống với cảnh một thời ở nhà quê, các bà các chị nhà ta thường mặc cai váy đụp rất tiện lợi vì kín đáo khi giải quyết việc đó ngay trên đuờng làng hay trên đường cái quan.

Vấn đề vệ sinh đô thị từng là một vấn nạn của những xã hội phát triển trước khi loài người phát minh ra cách tiêm chủng các loại văc xin phòng ngừa những nạn dịch tiêu diệt một bộ phận không ít dân số của các đô thị. Ở Hà Nội hồi cuối thế kỷ XIX khi người Pháp đang khuếch trương phát triển đô thị thì một cơn dịch tả đã khiến chính quyền và dân cư kinh hoàng đến mức phải biến khu Văn Miếu - Quốc Tử Giám thành một nhà thương dã chiến và cách ly. Chính viên toàn quyền Đông Dương Paul Bert cũng mắc dịch rồi bị chết.

Nước nhà vừa giành được độc lập, một trong những việc quan tâm hàng đầu của cụ Chủ tịch nước là xây dựng “Đời Sống Mới”. Cụ mời anh chị em trí thức, văn nghệ sĩ xúm tay vào việc này. Trên tờ báo “Tiền Phong” của Hội Văn hoá Cứu quốc theo lệnh của Cụ Hồ, anh chị em hội viên nghiên cứu và sáng tác ra các tiêu chí về “Đời Sống Mới’ dưới dạng các câu khẩu hiệu tuyên truyền rộng khắp. Trong đó, vấn đề giải quyết nhu cầu “đái-ỉa” là điều không thể thiếu. Xin đơn cử: “một nhà ga đời sống mới phải có: nhà xí”; một chợ đời sống mới phải có “chỗ phóng uế, chỗ chứa rác”; một thành phố đời sống mới phải có “chỗ phóng uế cho thực nhiều”…

Đến khi phải rời thành phố lên chiến khu, Cụ Hồ còn dạy cho cán bộ chiến sĩ của mình phương pháp mỗi lần đi làm việc ấy thì mang theo một cái xẻng, xong việc thì lấp đất lên vừa vệ sinh, vừa lợi đất lại vừa giữ được bí mật…

Ông tiến sĩ “nhà tiêu” bạn tôi còn lưu ý đến một thành tựu của Việt Nam trên lĩnh vực này. Đó là cái hố xí hai ngăn. Nguyên lý cơ bản của nó là tách được nước tiểu khỏi phân và thực hiện việc ủ phân tại chỗ. Chỉ cần ủ đúng quy trình bằng các loại chất độn thích hợp nhưng rất dễ kiếm thì không những không khí không bị ô nhiễm mà chất lượng phân đem bón vừa bảo đảm vệ sinh môi trường lại trở thành một nguồn lợi lớn.

Cái hố xí hai ngăn này với những tiện ích của nó thực sự đã cải thiện căn bản cái vẫn nạn “đổi thùng” của Hà Nội cũng như một vài đô thì khác ở miền Bắc trước khi loại hố xí tự hoại (mà thời đầu dân vẫn quen gọi là “hố xí máy”) trở nên phổ biến sau ngày miền Nam giải phóng. Tôi đã từng thấy trong một vài cuốn sách nước ngoài viết về Việt Nam đã vẽ sơ đồ cái hố xí hai ngăn để biểu dương nó như một phát minh quan trọng. Tôi đã xem Bảo tàng Thành phố London trong đó bày một cách trang trọng các loại “xí” mà người dân thủ đô nước Anh đã dùng qua mỗi thời và nghĩ rằng một ngày nào đó tại Bảo tàng Thành phố Hà Nội cũng nên xây một cái “nhà xí hai ngăn quen thuộc một thời.

Ông bạn tiến sĩ của tôi thì khẳng định rằng đó là một phát minh quan trọng mà những nguyên lý của nó đang được một số nước kể cả một số nước tiên tiến ứng dụng trong khuynh hướng được gọi là “vệ sinh khô” nhằm ứng phó với việc nguồn tài nguyên nước ngày càng trở nên khan hiếm. Cứ làm một con tính, theo cung cách phổ biến hiện nay, mỗi một bãi đái phải tốn từ 3 đến 5 lít nước xả, mỗi một bãi ỉa thì chừng gấp đôi, tổng số nuớc đáp ứng cái nhu cầu không thể không có này lớn đến nhường nào.

Tiến sĩ còn cho biết ngọn nguồn của “hố xí hai ngăn” này từ một cán bộ của địa phương tỉnh Quảng Ngãi (đến nay chưa xác minh được tính danh), nhưng sáng kiến này được Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch rất quan tâm. Là một nhà dịch tễ học, bác sĩ Thạch nhận ra những ưu việt của giải pháp xử lý này. Lan truyền trong ngành y câu chuyện đã thành truyền thuyết là Bác sĩ Thạch luôn đặt trên bàn làm việc và trước mặt mình một cái lọ đựng thứ phân đã được ủ đúng quy cách lấy từ nhà vệ sinh của mình để chứng minh cho mọi người tác dụng của sáng kiến nọ để thuyết phục áp dụng loại nhà vệ sinh này trong đời sống…

Tiến sĩ lại cho biết vấn đề giải quyết việc ỉa đái này cũng đựơc coi là vấn đề toàn cầu vì nó thiết thực với chất lượng sống cũng như vấn đề môi trưòng sống của con người. Ở các nước phương Tây phát triển khi đã đạt tới việc ứng dụng những kỹ thuật, thiết bị tiên tiến cho các loại nhà vệ sinh thì bắt đầu quay trở lại việc nghiên cứu theo chiều hướng bảo đảm môi trường và tái sử dụng các chất thải. Ở Thụy Điển chẳng hạn, nước tiểu ở những nhà vệ sinh công cộng đựơc góp lại vào những xtec để tái sử dụng việc trồng các sản phẩm sạch. Họ cho rằng giải pháp làm sạch rồi thải vào các nguồn nước các chất do con người thải ra là hạ sách và lãng phí… Họ còn tính toán rằng số chất có ích sản sinh từ những bãi nước đái của mỗi người thải ra đủ đáp ứng nhu cầu mà người đó cần đến trong cuộc sống.

Cách dây hơn một thập kỷ ở Trung Quốc các nhà khoa học đã nêu vấn đề một cách nghiêm túc là “Trung Quốc cần có một cuộc cách mạng các nhà vệ sinh”, thì vào thời điểm này, khi đang tăng tốc chuẩn bị cho Thế vận hội Bắc Kinh 2008 người Trung Quốc đang tỏ rõ quyết tâm biến nó thành sự thật.

Còn Việt Nam ta, hãy thử khởi động bằng mối quan tâm đến việc ỉa đái của con em chúng ta bắt đầu từ nhà trường và từ ngày hôm nay!

Duơng Trung Quốc

Entry 30.10.2007

Ngày thứ hai thảo luận tại phiên toàn thể (sáng 29-10) về Báo cáo của Thủ tướng Chính phủ. Bấm nút từ chiều hôm thứ 7, nghĩ rằng may lắm là ngay mai thứ ba mới được phát biểu hoặc có thể không vì các đại biểu đăng ký rất đông. Không ngờ mới vào sáng nay, sau một vài người, chủ toạ đã gọi tên mình, có thể vì tỉnh Đồng Nai chưa có ai phát biểu, cũng có thể như ở nhiệm kỳ trước có một sự đặc cách nào đó… khiến mình luôn được“chen ngang”. Bên lề hội trường anh em bình luận vui: chắc có “chạy” ngầm rồi ?!

Đây không phải là nguyên văn lời phát biểu mà là phần viết trước vì ngờ rằng nếu không có cơ hội phát biểu thì sẽ gửi văn bản. Khi nơi ở hội trường mình mở đầu bằng câu: “Tôi sẽ tuân theo lời gợi ý của chủ toạ kỳ họp là tránh nhắc lại những ý kiến người trước đã phát biểu, có nghĩa là tôi cũng sẽ không nhắc lại cái điệp khúc mà ai cũng nói là: “Trước tiên xin bày tỏ sự tán thành về căn bản hay đánh giá cao Báo cáo của Chính phủ…”. Một anh phóng viên bình luận rằng mọi người ấn tượng vì thấy mình kết thúc bài nói khớp đúng vào lúc đồng hồ đếm ngược thời gian báo “hết giờ”. Có vẻ thành “thợ”nói rồi ?! (bài này sau đó tờ Người Lao động TPHCM xin để đăng). Đặt cái đầu đề dưới dây không biết có hợp không?

Để thực hành tiết kiệm trong hoạt động của Quốc hội

Kỳ họp thứ hai của QH Khoá XII đã qua một tuần đầu. Như mọi lần tâm điểm là bản báo cáo của Thủ tuớng Chính Phủ. Lần này là một báo cáo viết cô đọng hơn nhưng lại phong phú hơn, đặc biệt là những giải pháp được thể hiện một cách quyết liệt hơn. Và đương nhiên, như một công thức muôn thuở, phát biểu của các đại biểu QH bao giờ cũng có một câu mở đề là “về căn bản tán thành báo cáo của Chính phủ” sau đó là những ý kiến đóng góp thêm hoặc minh họa hoặc phản biện những quan điểm của Thủ tướng.

Nhưng nếu đặt bản báo cáo kỳ họp này với các bản báo cáo của các kỳ họp trước, thì chỉ trừ những sự kiện mang tính thời sự cả về những thành tựu tích cực hay những biến cố tiêu cực diễn ra giữa hai kỳ họp, thì những vấn đề còn lại về cơ bản không mấy khác nhau. Vả lại tiêu đề báo cáo là “tình hình kinh tế-xã hội năm 2007 và nhiệm vụ năm 2008” nhưng những số liệu cơ bản nhất đều được ghi chú là “ước tính” bởi lẽ kỳ họp luôn rơi vào thời điểm của đầu qúy tư, do vậy thực chất chỉ là báo cáo của 3 qúy đầu năm. Vả lại theo “năm tài chính” lại còn thêm một độ chênh nữa.

QH họp xuân thu nhị kỳ tức là khoảng cách thời gian giữa 2 kỳ họp chỉ là 6 tháng, thời lượng ấy khó mà tạo ra một biến chuyển lớn làm thay đổi căn bản bức tranh toàn cảnh của tình hình kinh tế – xã hội, khó có thể phản ảnh được trong báo cáo những thay đổi rõ rệt giữa 2 kỳ họp. Do vậy mà số liệu, hiện tượng hay những giải pháp phản ánh trong báo cáo đều đều lặp lại như một điệp khúc với những tiếp ngữ: “tăng cường”, “đẩy mạnh”, tích cực”,”nâng cao”, “tiếp tục”, “đổi mới” v.v…

Và cũng vì thế, phát biểu của các đại biểu dựa trên thực tế của địa phương, của lĩnh vực chuyên môn hay những lợi ích của mình khi phát biểu ở QH tạo nên một sự phong phú hơn về lượng, minh hoạ cho những vấn đề mà báo cáo đã bao quát hết, nhưng lại không tạo ra được những bước chuyển về chất trong nhận thức cũng như giải pháp và khó kiểm chứng được những thay đổi theo xu thế tích cực của những vấn đề mà báo cáo lần trước đã đề cập tới. Các đại biểu QH đều có tâm lý và nhu cầu chính đáng là nêu lên ở diễn đàn QH, nhất là lại có truyền hình trực tiếp, những vấn đề mà cử tri địa bàn mình đại diện đang quan tâm.

Với thời lượng trung bình khoảng 3 ngày thảo luận ở tổ và hội trường trong mỗi kỳ họp thì có chừng trên dưới 1/4 số đại biểu QH được lên tiếng (và một số lượng ít hơn được lên hình). Ban thư ký của QH sẽ tổng hợp các ý kiến ấy và gửi lên Chính phủ, rồi Chính phủ sẽ tiếp thu để nửa năm sau lại có một bản báo cáo không mấy thay đổi, lại dàn trải thành một bức tranh toàn cảnh … Cứ như thế, không mấy vấn đề được đánh giá một cách sâu sắc để tập trung dứt điểm. Cứ như báo cáo kỳ này thì những vấn đề như giá cả leo thang, tai nạn giao thông, bức xúc đất đai khiếu kiện, ô nhiễm môi trường, tham nhũng lãng phí v.v … và v.v…vẫn là một điệp khúc song hành cùng ổn định chính trị, GDP không ngừng tăng, đầu tư ngày một nhiều, xuất khẩu khả quan, vị thế Việt Nam trên trường quốc tế không ngừng lên cao v.v…

Giá như, tại mỗi kỳ họp, Chính phủ vẫn đưa ra một báo cáo tổng cảnh như những thông tin cần thiết cho QH và nhân dân được biết, nhưng dành một dung lượng tương xứng để phân tích và QH dành một thời lượng tương xứng để thảo luận một vài vấn đề mang tính thời sự một phần đang là bức xúc của dân, mặt khác nó chứa đựng nhiều thông điệp và dự báo cho những vấn đề quan trọng của đất nước…

Thường thường những sự kiện thời sự lại chứa đựng những thông điệp quan trọng bộc lộ những tích tụ của một quá trình và chứa đựng nhiều dự báo có quan hệ đến tiến trình phát triển của đất nước. Ví như sự kiện sập cầu dẫn trong công trình xây dựng cầu Cần Thơ. Đó không chỉ là một tai nạn lao động đơn thuần do sơ suất của một quy trình xây dựng mà nó mang nhiều thông điệp quan trọng.

Thông điệp đầu tiên như câu ngạn ngữ “đôi khi nơi tối nhất lại ở ngay dưới chân đèn”. Với một công trình được coi là cây cầu lớn nhất không chỉ của nước ta, một công trình trọng điểm của Chính phủ, lại được xây dựng bằng vốn ODA của chính phủ Nhật Bản lại do những Công ty có uy tín hàng đầu của quốc gia phát triển hàng đầu thiết kế, thi công và giám sát… Vậy mà tai nạn thảm khốc thuộc loại lớn nhất trong lịch sử xây dưng ở nước ta và có tầm cỡ thế giới lại xảy ra tại chính nơi đây.

Kết luận cuối cùng sẽ do cơ quan điều tra của nhà nước đưa ra nhưng điều mọi người đã biết đến là tham gia xây dựng một cây cầu công nghệ cao này lại có những nhân công phổ thông chưa từng được đào tạo lại được sử dụng ngoài khuôn khổ của Luật lao động quy định. Điều đó báo động tình trạng thiếu nhân công đủ trình độ giữa lúc nguồn đầu tư ngày càng lớn các công trình xây dựng ngày một nhiều, đòi hỏi nguồn nhân lực có chất lượng ngày một lớn. Có một thực trạng là với một quốc gia được tiếng có ưu thế về nhân lực đã nhiều lại trẻ và rẻ nữa mà hiện tại hàng năm chúng ta xuất khẩu ngót một chục vạn người đi làm lao động phổ thông ở nước ngoài kể cả đi làm “đầy tớ” cho thiên hạ, kể cả dưới danh nghĩa lấy chồng ngoại quốc, thì cũng có hàng vạn nhân công người nước ngoài được thuê đến Việt Nam làm việc ở những cương vị và nghề nghiệp có chất lượng và công xá cao.

Lẽ ra nước ta phải có một cơ quan chuyên trách cấp cao đảm trách lĩnh vực nhân công như Bộ nhân lực ở một số quốc gia thì việc đào tạo nghề đến nay vẫn là nơi tranh chấp giữa 2 bộ Giáo dục và Lao động Thương binh và Xã hội và không ít những công ty xuất khẩu hay môi giới nhân công mà nhà nước khó lòng kiểm soát. Ta tự hào là một quốc gia có nhân công trẻ nhưng nếu mọi sự diễn ra như hiện nay thì chẳng mấy chốc sẽ đánh mất ưu thế đó, bởi lẽ đơn giản rằng ai rồi cũng phải già !...

Sự kiện này phân tích kỹ cũng đưa ra một thông điệp là không phải cứ ODA của những nước tiên tiến là nghiêm chỉnh từ A đến Z. Vụ PMU 18 đã được phía nước viện trợ khẳng định rằng việc quản lý giám sát nghiêm chỉnh không thể thất thoát được thì vụ sập cầu dẫn cũng đáng để chúng ta đặt câu hỏi vào những kết luận này…

Cũng tương tự như vậy, vụ “Đề án 112” không chỉ bộc lộ việc quản lý lỏng lẻo ngay trong cơ quan đầu não Chính phủ gây lãng phí và thất thoát mà còn đặt dấu hỏi vào một năng lực rất cần có của người lãnh đạo là năng lực biết lắng nghe và tiếp nhận những ý kiến của nhân dân trong đó có những trí thức khoa học nhiều tâm huyết. Rõ ràng khi phân tích những dữ kiện liên quan đến vụ việc này, người ta biết đến những ý kiến phản biện của những người có trình độ và trách nhiệm cảnh báo mà không hề được tiếp nhận khiến cho “người mất, tật mang” và gây mất lòng tin của dân chúng…

Hậu quả khôn lường do lũ vu hồi sau cơn bão số 5 ở miền Trung hay hiện tượng bất thường của triều cường ảnh hưởng đến các thành phố lớn Nam bộ như Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ… là những nguy cơ toàn cầu trước những thay đổi thời tiết do trái đất nóng lên mà lời cảnh báo của cộng đồng thế giới đã hướng vào Việt Nam là một trong những quốc gia chịu hậu quả nặng nề nhất. Mới đây, trên tấm thiệp mời của Sứ quán Anh gửi tới các quan khách Việt Nam nhân kỷ niệm ngày sinh của Nữ Hoàng còn in kèm những đoạn trích trong các văn kiện chính thức của Liên Hiệp Quốc cảnh báo về nguy cơ nước biển dâng do nhiệt độ trái đất đang tăng kèm theo lời nhắc rằng Anh quốc muốn nhân cơ hội này lưu ý với nhân dân Việt Nam… Vậy mà trong bản báo cáo lần này của Thủ tướng không hề được nhắc tới một cách tương xứng với tầm nghiêm trọng của nó và dường như chúng ta vẫn quen với tập quán “nước đến chân mới nhảy” rất phù hợp với thói quen “tư duy nhiệm kỳ” .v.v…

Nếu như tại mỗi kỳ họp QH, Chính phủ chủ động đưa vào trong báo cáo của mình một số vấn đề được lựa chọn để cùng phân tích thực trạng, đề xuất giải pháp… để rồi một vài kỳ họp sau có cơ hội đánh giá kết quả cụ thể trên một lĩnh vực cụ thể bên cạnh những vấn đề ta vẫn gọi là “vĩ mô”. Nói cách khác là Chính phủ chủ động nêu vấn đề hơn là để đến phiên chất vấn tại hội trường các đại biểu QH nêu lên và thường là không đủ thời lượng để đạt được một chất lượng như mong muốn.

Cùng với những đổi mới của QH, thực hiện các cuộc chất vấn giữa hai kỳ họp tại Uỷ ban Thường vụ hay tại các Uỷ ban và Hội đồng của QH thì chắc chắn tình hình sẽ được cải thiện một cách tích cực hơn …

Theo tôi, đó cũng là cách thực hiện tiết kiệm (giảm thời gian và tăng hiệu quả) trong họat động của QH.

X.2007
Dương Trung Quốc