PHẦN I: TỪ KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH ĐẾN MỘT VÀI KHÁC BIỆT VỀ MÔ HÌNH

1. Khủng hoảng và suy thoái
Cuộc khủng hoảng kinh tế tại Mỹ từ tháng 12/2007 kéo theo sự suy thoái nặng nề của nước này năm 2008 đã đánh dấu sự sụp đổ mang tính toàn diện của nên kinh tế Mỹ. Đó là sự sụp đổ một phần của một đế chế kinh tế cũng như của một mô hình kinh tế của thời đại. Sự đổ vỡ bắt đầu từ mạch máu của nền kinh tế là hệ thống tài chính - ngân hang dẫn đến hiệu ứng đôminô là sự suy giảm dây chuyền sang công nghiệp xe hơi và những ngành công nghiệp nặng và các ngành dịch vụ khác, những yếu tố vốn được coi như xương sống của nền kinh tế Mỹ.

Sự tan vỡ nhanh chóng mà không chóng vánh bắt đầu từ khi những yếu kém của thị trường nhà đất Mỹ lộ rõ vào giữa năm 2007. Lúc đó, những cảnh báo đưa ra về sự đổ vỡ hôm nay chỉ mang tính cục bộ và gần như không mấy ai quan tâm. Sự âm ỉ sụp đổ và sụp đổ thật sự của ngành bất động sản đã làm tan giấc mơ làm giàu của hàng triệu người Mỹ, hàng trăm ngân hàng khắp nơi và hang chục quỹ đầu tư trên toàn cầu. Nó là cái giá phải trả cho việc chạy theo lợi nhuận một cách mù quáng bất chấp những rủi ro trong thanh khoản của thị trường nhà đất và ngân hàng. Nhưng thực sự thì cái giá phải trả lớn nhất trong sự đổ vỡ này thuộc về ai?!

Diễn biến của cuộc khủng hoảng mang tính chất đại suy thoái đã bắt đầu từ Mỹ và những phiên bản tiếp theo đang xuất hiện từ châu Âu sang châu Á, từ châu Úc đến Mỹ Latinh. Liệu điều này có được như là phản chứng cho mô hình kinh tế thị trường tự do và quy luật bàn tay vô hình, nơi mà nền kinh tế đa phần được điều hành bởi các tập đoàn phi nhà nước – siêu quốc gia.

2. Bàn tay vô hình và những ông chủ
"Laisser faire" / "Invisible hand" (bàn tay vô hình) là những cụm từ có ảnh hưỏng mạnh nhất và ăn sâu bén rễ nhất trong mô hình kinh tế của nước Mỹ. Lịch sử nước Mỹ đi lên từ thế kỷ 18 và sự huy hoàng của nền kinh tế Mỹ từ thế kỷ 19 ghi dấu đậm nét những cá nhân với tư tưởng trọng thương kiệt xuất như Morgan, Rockerfeller, James Hill, Rothschild và Warburg. Mô hình kinh tế Mỹ là mô hình kinh tế tư nhân hoá toàn diện và hạn chế tối đa sự can thiệp từ phía Nhà Nước. Hãy nhìn vào kinh tế Mỹ ngày nay, chúng ta cũng dễ dàng nhận thấy những tập đoàn lớn nhất từ Wal-Mart, Microsoft, Fannie Mae – Freddie Mac đến Ford, Dell và Stanley đều nằm trong tay của các ông chủ cá nhân giàu có chứ không phải của Chính phủ. Đấy là những điểm khác biệt nhất của nền kinh tế Mỹ. Mỹ không có các “tập đoàn kinh tế Nhà nước – Tư nhân kiểu Cheabol như Hàn Quốc” và đương nhiên là càng không thể có các tập đoàn kinh tế Nhà nước như ở Trung Quốc và chúng ta.

--

(Hết phần I)

PS cho PI: Dù sự phát triển của lịch sử khoa học kinh tế mang tính toàn diện, đa chiều và lịch đại song khái niệm bàn tay vô hình không ngẫu nhiên ra đời và bản thân nó cũng không đem hết ý nghĩa ban đầu của mình để cỗ vũ cho bất kì một mô hình phát triển kinh tế nào. Bởi lẽ theo thời gian và những biến chuyển của lịch sử và thời đại, tất cả các yếu tố dù nói theo khái niệm cao cấp (như tư liệu sản xuất) hay bình dân (như máy móc cuốc xẻng), đều có những đổi khác. Trong đó, sự xuất hiện của những yếu tố (vật chất) và nhân tố (tri thức) mang tính bước ngoặt sẽ làm cho mọi chuyện sẽ được lái sang một hướng khác nơi mà những cái nguyên bản cũng cần có những thích ứng phù hợp riêng.

NLB

Cứ mưa là tắc đường. Điều này thi ai cũng rõ và nó cũng dễ hiểu, gần gũi đến mức như một điều bình thường ở đất Hà Thành. Nhưng mưa như cơn mưa lần này thì quả là không hề dễ chịu chút nào. Mưa là tắc và vì là mưa quá to nên mưa không làm tắc đường một cách cục bộ như vẫn thường thấy mà gây nên sự tắc nghẽn toàn diện, có hệ thống. Thậm chí đến lúc này thì phải dùng đến từ tê liệt. Không có quá khó để thấy là không chỉ công việc bị đình đốn, ngừng trệ mà cuộc sống của hàng trăm vạn con người đang rơi vào hoảng loạn và khó khăn. Hà Nội nhiều nơi đã trở thành ốc đảo, một điều giờ lại trở nên khó hiểu với một Thủ đô có quy mô dân số và diện tích thuộc hàng đầu của thế giới.

Cứ mưa là tắc. Song cơn mưa lịch sử năm 2008 cho thấy bây giờ mưa không chỉ làm tắc đường mà còn gây ách tắc cả cuộc sống. Ngập nhà, lụt phố, tràn hồ. Lấy vách ngăn nước, di tản người và đồ đạc, mất điện và thiếu nước. Những chuyện khó tin mà có thật. Có lẽ với những người trẻ, với những người mới tới sinh sống ở Hà Nội và với những khách du lịch nước ngoài đang ở đây cơn ngập lụt như lần này thực sự trở thành một sự trải nghiệm đáng kể trong chút gì đó vừa háo hức nhưng hoảng sợ, vừa thấy lạ những cũng thật sự bàng hoàng. Hà Nội không chỉ là những con đường thành sông, những cái vũng nhỏ thành cái ao lớn mà cả Hà Nội đã là một cái ao khổng lồ. Có thể gọi là Phố lụt Hà Nội, Hà Nội sông, hay Cái ao Hà Nội cũng đều không sai.

Vẫn biết thời tiết nắng mưa là chuyện không phải cứ dự báo là đúng nhưng có lẽ sự bất ngờ của mưa to gió lớn và sự chuyển đổi cảm xúc từ lạ lẫm tò mò sang sợ hãi lo lắng hoảng loạn trước quy mô của lụt lội cũng cho thấy là dự báo chỉ để tham khảo. Bởi lẽ sự vận hành của thời tiết, với nhiều nét tương tự của sự vận hành kinh tế, diễn ra theo Trật tự phi tuyến tính. Người ta không thể áp đặt bất kỳ một mô hình lượng nào ban đầu nào để vẽ ra quy luật diễn tiến cho thời tiết bởi Trật tự phi tuyến tính cho phép chỉ một sự thay đổi nhỏ trong các yếu tố đầu vào thì kết quả trên giấy sẽ chuyển từ A thành Z.

Cứ mưa là tắc. Nhưng không lẽ cứ phải chịu như vậy, đặc biệt với một Thành phố thủ đô 6 triệu dân và GDP giờ chiếm gần 1/5 của cả nước. Vấn đề có lẽ sẽ không chỉ nằm ở Một hệ thống thoát nước toàn diện cho cả Thành phố mà còn nằm ở những vấn đề khác về Phát triển đô thị, Hạ tầng giao thông và ....

Mưa. Nhưng những gì đằng sau cơn mưa không giống như sự trong veo tinh khiết của những hạt nước mưa kia.

--

NLB

Chiều mưa mặt hồ lay

Con nước tan gió lay

Lá xanh mềm ướt thẫm

Nước đẫm tràn bên hiên

Một chiều mưa phùn rơi

Nhập nhoà nơi sương sớm

Chiều thu chớm đầu đông

Mưa rơi vài hạt nữa

Và chiều buông vội vã

Dòng người chốn giờ tan

Vội vàng guồng chân máy

Khẩn trương nhanh về nhà